Μια χρόνια γυναικολογική νόσος που επηρεάζει την ποιότητα ζωής και τη γονιμότητα της γυναίκας
Τι είναι η ενδομητρίωση;
Η ενδομητρίωση είναι μια χρόνια, οιστρογονοεξαρτώμενη γυναικολογική πάθηση, κατά την οποία ιστός παρόμοιος με το ενδομήτριο αναπτύσσεται έξω από την κοιλότητα της μήτρας.
Οι εστίες αυτές εντοπίζονται συχνότερα στις ωοθήκες, στις σάλπιγγες, στο περιτόναιο και στους ιερομητρικούς συνδέσμους. Σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προσβάλουν το έντερο, την ουροδόχο κύστη και άλλες πυελικές δομές.
Η νόσος μπορεί να προκαλέσει χρόνια φλεγμονή, συμφύσεις, χρόνιο πυελικό πόνο και προβλήματα γονιμότητας.
Ποια είναι τα συμπτώματα;
Η συμπτωματολογία διαφέρει σημαντικά από γυναίκα σε γυναίκα. Τα συχνότερα συμπτώματα είναι:
- Έντονη δυσμηνόρροια (πόνος κατά την περίοδο).
- Χρόνιος πυελικός πόνος.
- Πόνος κατά τη σεξουαλική επαφή (δυσπαρευνία).
- Πόνος κατά την αφόδευση ή την ούρηση, ιδιαίτερα κατά την έμμηνο ρύση.
- Διαταραχές του κύκλου.
- Υπογονιμότητα ή δυσκολία επίτευξης εγκυμοσύνης.
- Χρόνια κόπωση.
Είναι σημαντικό να τονιστεί ότι η ένταση του πόνου δεν σχετίζεται πάντοτε με την έκταση της νόσου.
Πώς γίνεται η διάγνωση;
Η διάγνωση βασίζεται στον συνδυασμό κλινικής αξιολόγησης και απεικονιστικών εξετάσεων.
1. Γυναικολογική εξέταση
Μπορεί να αναδείξει ευαισθησία, οζίδια ή περιορισμένη κινητικότητα των πυελικών οργάνων.
2. Διακολπικό υπερηχογράφημα
Αποτελεί εξέταση πρώτης γραμμής και μπορεί να αναδείξει:
- Ενδομητριώματα ωοθηκών.
- Εν τω βάθει διηθητική ενδομητρίωση.
- Συμφύσεις και διαταραχή της ανατομίας της πυέλου.
3. Μαγνητική τομογραφία πυέλου
Είναι ιδιαίτερα χρήσιμη στην εκτίμηση της εν τω βάθει ενδομητρίωσης και στον προεγχειρητικό σχεδιασμό.
4. Λαπαροσκόπηση
Δεν αποτελεί πλέον απαραίτητη προϋπόθεση για τη διάγνωση σε κάθε ασθενή. Εφαρμόζεται όταν υπάρχει σχετική ένδειξη, ιδίως όταν απαιτείται χειρουργική αντιμετώπιση ή η διάγνωση παραμένει αβέβαιη.
Ποιες είναι οι μορφές της ενδομητρίωσης;
Διακρίνουμε τρεις βασικές μορφές:
- Επιφανειακή περιτοναϊκή ενδομητρίωση: Εστίες στην επιφάνεια του περιτοναίου.
- Ωοθηκικά ενδομητριώματα: Κύστεις ενδομητρίωσης στις ωοθήκες, γνωστές και ως σοκολατοειδείς κύστεις.
- Εν τω βάθει διηθητική ενδομητρίωση: Διήθηση ιστών σε βάθος, με πιθανή προσβολή εντέρου, ουροδόχου κύστης και άλλων οργάνων.

Ποια είναι η θεραπευτική αντιμετώπιση;
Η θεραπεία εξατομικεύεται ανάλογα με:
- Την ηλικία της γυναίκας.
- Την ένταση και τη φύση των συμπτωμάτων.
- Την έκταση και τη θέση των ενδομητριωσικών εστιών.
- Την επιθυμία για τεκνοποίηση.
- Το αναπαραγωγικό ιστορικό.
Φαρμακευτική θεραπεία
- Συνδυασμένα ορμονικά αντισυλληπτικά.
- Προγεσταγόνα.
- Ενδομήτριο σύστημα λεβονοργεστρέλης.
- Αγωνιστές ή ανταγωνιστές GnRH σε επιλεγμένες περιπτώσεις.
- Αναλγητικά και μη στεροειδή αντιφλεγμονώδη.
Χειρουργική θεραπεία
Η λαπαροσκοπική χειρουργική αποτελεί σημαντική θεραπευτική επιλογή σε επιλεγμένες ασθενείς.
Στόχος είναι η αφαίρεση ή καταστροφή των ενδομητριωσικών εστιών, η λύση των συμφύσεων και η αποκατάσταση της φυσιολογικής ανατομίας της πυέλου.
Στην εν τω βάθει ενδομητρίωση απαιτείται εξειδικευμένη χειρουργική ομάδα, ενδεχομένως με συμμετοχή γενικού χειρουργού ή ουρολόγου.

Ενδομητρίωση και γονιμότητα
Η ενδομητρίωση μπορεί να επηρεάσει τη γονιμότητα μέσω διαφορετικών μηχανισμών:
- Δημιουργία συμφύσεων και διαταραχή της ανατομίας της πυέλου.
- Επηρεασμός της λειτουργίας των σαλπίγγων.
- Φλεγμονώδες περιβάλλον στην πύελο.
- Επηρεασμός του ωοθηκικού αποθέματος, ιδιαίτερα σε γυναίκες με ενδομητριώματα ή προηγούμενες επεμβάσεις στις ωοθήκες.
Η υποβοηθούμενη αναπαραγωγή (IVF) αποτελεί σημαντική επιλογή για γυναίκες με ενδομητρίωση και υπογονιμότητα.
Η χειρουργική αφαίρεση ενός ενδομητριώματος δεν είναι απαραίτητη πριν από κάθε προσπάθεια IVF, καθώς μπορεί να μειώσει το ωοθηκικό απόθεμα.
Μπορεί να προληφθεί η ενδομητρίωση;
Δεν υπάρχει σήμερα αποδεδειγμένη μέθοδος πρόληψης της νόσου.
Ωστόσο, η έγκαιρη αναγνώριση των συμπτωμάτων και η σωστή γυναικολογική αξιολόγηση συμβάλλουν στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματικότερη διαχείριση.
Συμπέρασμα
Η ενδομητρίωση είναι μια σύνθετη και συχνά υποδιαγνωσμένη νόσος, η οποία μπορεί να επηρεάσει σημαντικά την καθημερινότητα, τη σεξουαλική ζωή και τη γονιμότητα της γυναίκας.
Η σύγχρονη αντιμετώπιση απαιτεί εξατομικευμένη προσέγγιση, σωστή διαγνωστική αξιολόγηση και συνδυασμό φαρμακευτικών, χειρουργικών και αναπαραγωγικών επιλογών.
Ο έντονος πόνος κατά την περίοδο δεν πρέπει να θεωρείται φυσιολογικός. Η έγκαιρη επίσκεψη στον γυναικολόγο μπορεί να κάνει τη διαφορά.
