Οι ωοθήκες είναι υπόλευκα, ωοειδή και αποπεπλατυσμένα μορφώματα, που καταλαμβάνουν εκατέρωθεν τους ωοθηκικούς βόθρους της ελάσσονος πυέλου.

Αποτελούν δεξαμενή ωοθυλακίων, που κατά τη γέννηση του θήλεως ανέρχονται σε 2 εκατομμύρια περίπου, κατά την αρχή της ήβης απομένουν 300-400 χιλιάδες, στο 38ο έτος 25000 και περί την εμμηνόπαυση περίπου σε 1000.
Από αυτά μόνο τα 400 το πολύ θα εξελιχθούν σε κυρίαρχα ωοθυλάκια, που θα καταλήξουν σε ωοθυλακιορρηξία.
Οι ωοθήκες επίσης λειτουργούν σαν ενδοκρινείς αδένες, που με την επίδραση ορμονών της υποφύσεως του εγκεφάλου, τις FSH και LH, παράγουν κυρίως τα οιστρογόνα.
Πρόωρη Ωοθηκική Ανεπάρκεια (ΠΩΑ) ή Πρόωρη Εμμηνόπαυση ορίζεται ως η διακοπή της ωοθηκικής λειτουργίας πριν την ηλικία των 40 ετών της γυναίκας.
Αίτια
Τα αίτια της ΠΩΑ είναι ποικίλα.
Ιδιοπαθής ΠΩΑ αφορά το 85-90% των περιπτώσεων.
Γενετικά
Οι χρωμοσωμικές ανωμαλίες αφορούν το Χ χρωμόσωμα, συμπεριλαμβανομένου και του Συνδρόμου Turner (XO) και αποτελούν το 10-13% των περιπτώσεων.
Περιπτώσεις με δυσγενεσία των ωοθηκών που σχετίζονται με το χρωμόσωμα Y έχουν υψηλό κίνδυνο καρκίνου.
Γυναίκες φορείς της προ-μετάλλαξης εύθραυστου Χ σχετίζονται με εμφάνιση ΠΩΑ κατά 13-26%. Συνεπώς, επί υπάρξεως οικογενειακού ιστορικού ΠΩΑ, θα πρέπει να ελέγχεται η μετάλλαξη αυτή.
Μέχρι στιγμής δεν υπάρχουν επαρκή δεδομένα, που να θεωρούν απαραίτητο τον πλήρη έλεγχο του γονιδιώματος σε γυναίκες με ΠΩΑ, όμως θα έπρεπε ίσως να επανεξετασθεί η άποψη αυτή.
Αυτοάνοσα
Η ΠΩΑ, που οφείλεται σε αυτοάνοσο νόσημα αφορά το 5% των περιπτώσεων. Κυριότερα εξ αυτών, που σχετίζονται με ΠΩΑ είναι τα αυτοάνοσα του θυρεοειδούς κατά 20% και των επινεφριδίων κατά 60-80%.
Ιατρογενή
Η ΠΩΑ μπορεί να είναι αποτέλεσμα ακτινοθεραπείας, χημειοθεραπείας και χειρουργικών επεμβάσεων επί των ωοθηκών, όπως οι επεμβάσεις για κύστεις και ενδομητρίωση.
Συμπτώματα
Η ΠΩΑ εκδηλώνεται με συμπτώματα εμμηνόπαυσης, που οφείλονται στην ριζική μείωση των οιστρογόνων, όπως διαταραχές του κύκλου, εξάψεις και εφιδρώσεις, ψυχικές διαφοροποιήσεις, όπως κατάθλιψη, μείωση της λίμπιντο κ.ά., που θα πρέπει να αντιμετωπισθούν με αγωγή υποκατάστασης και για προστασία από εμφράγματα και εγκεφαλικά, την οστεοπόρωση και την ατροφία.
Συστήνεται η λήψη 1200mg ασβεστίου το 24ωρο και βιταμίνη D.
Διάγνωση
Η διάγνωση της ΠΩΑ γίνεται με τον αιματολογικό έλεγχο της FSH και το διακολπικό υπερηχογράφημα. Υψηλές τιμές FSH, ανάλογα με το κάθε Εργαστήριο, υποδηλώνουν την εξάντληση των αποθεμάτων των ωοθυλακίων. Παρόμοια πληροφορία μας δίνει και μια γλυκοπρωτεΐνη, η Αντιμυλλέρειος Ορμόνη, όμως δεν συνιστάται ως εξέταση για την ΠΩΑ.
Γονιμότητα και ΠΩΑ
Η γονιμότητα αποτελεί το σημαντικότερο θέμα στις γυναίκες με ΠΩΑ, που δεν έχουν προλάβει να τεκνοποιήσουν.
Εάν πρόκειται να υποβληθούν σε χημειοθεραπεία ή ακτινοθεραπεία θα ήταν χρήσιμο να προηγηθεί κρυοσυντήρηση ωαρίων ή και ωοθηκικού ιστού.
Σε άλλες περιπτώσεις θα πρέπει να γνωρίζουν πως υπάρχει η πιθανότητα κυήσεως 5-10% αλλά και η δυνατότητα αναζωογόνησης των ωοθηκών με μεσοθεραπεία (PRP ωοθηκών) και στην συνέχεια προσπάθεια για κύηση με τις δυνατότητες της επιστήμης της ανθρώπινης αναπαραγωγής εξατομικευμένα.
Συμπερασματικά, οι γυναίκες, που βρίσκονται στην δυσάρεστη θέση να εμφανίσουν ΠΩΑ, έρχονται αντιμέτωπες με μια δύσκολη ψυχολογική και σωματική κατάσταση, που η αντιμετώπισή της απαιτεί την συνεργασία του Γυναικολόγου, του Ενδοκρινολόγου, του Γενετιστή, του Ψυχολόγου και του Διαιτολόγου.
