
Η παρακολούθηση της κύησης είναι μια σειρά προγραμματισμένων επισκέψεων, εργαστηριακών και υπερηχογραφικών ελέγχων, από την επιβεβαίωση της εγκυμοσύνης μέχρι τον τοκετό. Στόχος είναι η ομαλή εξέλιξη της κύησης για τη μητέρα και το έμβρυο.
Για να ολοκληρωθεί με επιτυχία η ευαίσθητη αυτή φάση της εγκυμοσύνης συντελούν η σωστή παρακολούθηση, ο εργαστηριακός και ο υπερηχογραφικός έλεγχος αλλά και η αρμονική συνεργασία μαιευτήρα και εγκύου.
Μεγάλη σημασία στην ομαλή πορεία της εγκυμοσύνης έχει η σωστή διατροφή, γεγονός, που το εξασφαλίζουμε καθοδηγώντας την έγκυο με προτάσεις διατροφικές, αλλά και με τον έλεγχο και την υποστήριξη εξειδικευμένης διαιτολόγου, όταν κρίνεται χρήσιμο. Ιδιαίτερη σοβαρότητα και υπευθυνότητα θα πρέπει να επιδειχθεί στις κυήσεις υψηλού κινδύνου.
Ετσι, μετά την διάγνωση της εγκυμοσύνης με έλεγχο της β - χοριακής γοναδοτροπίνης (b - hcG) του αίματος της μητέρας, που συστήνεται να γίνεται μετά από καθυστέρηση λίγων ημερών (επί σταθερού κύκλου), προτείνουμε την επανάληψη της εξέτασης αυτής σε 48 ώρες. Εάν η κύηση εξελίσσεται ομαλά θα πρέπει οι τιμές της δεύτερης εξέτασης να είναι τουλάχιστον διπλάσιες της πρώτης. Με το τρόπο αυτό καταφέρνουμε, σε μία φάση της κύησης, που δεν μπορούμε να απεικονίσουμε ακόμη υπερηχογραφικά τον εμβρυικό σάκκο,να αποκλείσουμε κατά το δυνατόν την εξωμήτριο κύηση και να αποκομίσουμε ασφαλείς πληροφορίες για πιθανώς ομαλή εξέλιξη της κυήσεως.
Εχοντας λοιπόν την βεβαιότητα της καλής εξέλιξης της κυήσεως, καθορίζεται μια συνάντηση στο ιατρείο, κατά την οποία οι νέοι γονείς ενημερώνονται αρχικά και μετά την σύμφωνη γνώμη τους προγραμματίζεται ο έλεγχος της θρομβοφιλίας της μητέρας. Ως θρομβοφιλία καθορίζεται η τάση του κάθε ατόμου να σχηματίζει υπό ειδικές συνθήκες θρόμβους στο αγγειακό του δίκτυο. Η κύηση και η λοχεία είναι ο συνηθέστερος και σοβαρότερος επιβαρυντικός παράγοντας για φλεβικές θρομβώσεις. Και τι μπορεί να σημαίνει αυτό; Πιθανή παλίνδρομο κύηση στο 1ο τρίμηνο, ενδομήτρια καθυστέρηση ανάπτυξης του εμβρύου μετά το 2ο τρίμηνο (IUGR), προεκλαμψία της μητέρας, αποκόλληση πλακούντα και άλλες σοβαρές επιπλοκές, που επί θετικού αποτελέσματος μπορούν να αντιμετωπιστούν με αντιπηκτική αγωγή.
Μεταξύ 6ης και 7ης εβδομάδας κύησης – περίοδος κατά την οποία αρχίζει η καρδιακή λειτουργία του εμβρύου και οι ναυτίες της κυήσεως - μπορούμε να απεικονίσουμε υπερηχογραφικά, εκτός από τον εμβρυϊκό σάκο και τον εμβρυικό δίσκο, με βάση την μέτρηση του οποίου (CRL=κεφαλουραίο μήκος του εμβρύου) μπορούμε να υπολογίσουμε με μεγάλη ακρίβεια την ηλικία κυήσεως (ιδιαίτερα σημαντικό ιδίως σε γυναίκες με ανώμαλο κύκλο).
Αφού λοιπόν ανιχνευθεί η καρδιακή λειτουργία του εμβρύου, συστήνουμε τον γνωστό εργαστηριακό έλεγχο της εγκυμοσύνης, που περιλαμβάνει:
γενική αίματος, γενική ούρων, ουρία, σάκχαρο, ομάδα αίματος και Rhesus, ηλεκτροφόρηση αιμοσφαιρίνης, σίδηρο, φερριτίνη, καθώς και έλεγχο αντισωμάτων IgM και IgG γιά τοξόπλασμα, ερυθρά, κυτταρομεγαλοιό (CMV), έλεγχο γιά Ηπατίτιδες B και C, AIDS, Σύφιλη (VDRL) και Λιστέρια.
Αφού πραγματοποιηθεί υπερηχογραφικός έλεγχος κατά την 9η - 10η εβδομάδα, ακολουθεί το υπερηχογράφημα της αυχενικής διαφάνειας μεταξύ 11ης - 14ης εβδομάδος.
Από την 20η έως και την 24η εβδομάδα πραγματοποιείται το Υπερηχογράφημα Β΄ επιπέδου, κατά το οποίο γίνεται λεπτομερής έλεγχος της ανατομίας του εμβρύου.
Όταν κρίνεται απαραίτητο, πραγματοποιείται και το Υπερηχογράφημα της εμβρυϊκής καρδιάς μετά την 22η εβδομάδα
Στη συνέχεια συστήνουμε όπως προσέρχεται η έγκυος για εξέταση κάθε μήνα, προσκομίζοντας αποτελέσματα προτεινόμενου εργαστηριακού ελέγχου μέχρι την 32η εβδομάδα, από την οποία ο έλεγχος γίνεται κάθε δύο εβδομάδες με υπερηχογράφημα και Doppler μέχρι τον τοκετό.
Ως κύηση υψηλού κινδύνου χαρακτηρίζεται κάθε εγκυμοσύνη, που ενέχει μεγαλύτερο κίνδυνο τόσο για το έμβρυο όσο και για την μητέρα.
Αποτελεί το 14% περίπου του συνόλου των κυήσεων, ενοχοποιείται πάνω από 50% - 60% για περιγεννητική και μητρική νοσηρότητα και θνητότητα και ευθύνεται για το 60% περίπου των πρώτων καισαρικών τομών.
Παράγοντες, που χαρακτηρίζουν μια κύηση ως υψηλού κινδύνου είναι:
Kάθε βαθμού δυσανεξίας στη γλυκόζη, που εμφανίζεται κατά τη διάρκεια της κύησης (American Diabetes Association) χαρακτηρίζεται διεθνώς ως διαβήτης κυήσεως (ΣΔΚ).
Είναι γνωστό ότι η εγκυμοσύνη διαφοροποιεί την ευαισθησία των κυττάρων στην ινσουλίνη με αποτέλεσμα να τροποποιείται ο μεταβολισμός των υδατανθράκων (σακχάρων), με συνέπεια την μεταβολή των επιπέδων της γλυκόζης στο αίμα της εγκύου. Κατόπιν αυτού, τόσο οι έγκυες με προυπάρχοντα σακχαρώδη διαβήτη (ΣΔ) όσο και αυτές που αναπτύσσουν διαβήτη κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, θα πρέπει να ελέγχονται ενδελεχώς, ώστε να προστατέψουν τόσο τις ίδιες, όσο και το πολύτιμο μωρό τους από τις σοβαρές επιπλοκές, που προκαλεί.
Η συχνότητα εμφάνισης του ΣΔΚ κυμαίνεται από 0.5% έως 15%.
Υπάρχει σαφής συσχέτιση των επιπέδων της γλυκόζης της μητέρας με τον κίνδυνο δυσμενούς εξέλιξης της εγκυμοσύνης.
Τιμή πρωινής γλυκόζης νηστείας > 126 mg/dl κατά το πρώτο τρίμηνο της κυήσεως ή σε οποιαδήποτε άλλη φάση αυτής, υποδηλώνει προυπάρχοντα ΣΔ. Στην περίπτωση αυτή δεν απαιτείται περαιτέρω έλεγχος.
Διαφορετικά ο έλεγχος του ΣΔΚ γίνεται μεταξύ 24ης και 28ης εβδομάδος της εγκυμοσύνης με την γνωστή καμπύλη σακχάρου.
Η έγκυος προσέρχεται νηστική κατά τις πρωινές ώρες στο Εργαστήριο, όπου γινεται η 1η αιμοληψία (ώρα 0). Στη συνέχεια της χορηγείται υγρό διάλυμα με 75 gr γλυκόζης και επαναλαμβάνεται η αιμοληψία σε 60 λεπτά (ώρα 1η) και σε 120 λεπτά (ώρα 2η). Είναι σημαντικό να γνωρίζει, πως κατά την διάρκεια των 2 αυτών ωρών, δεν θα πρέπει να μετακινηθεί από το χώρο του Εργαστηρίου. Σε κάποιες γυναίκες το διάλυμα της γλυκόζης προκαλεί έντονη δυσανεξία μέχρι και λιποθυμίας. Συστήνεται να έχουν μαζί τους ένα κομμένο λεμόνι και εάν ο διαλύτης είναι νερό αυτό να είναι παγωμένο.
Τα όρια, που καθορίζουν την διάγνωση του ΣΔΚ είναι τα κάτωθι:
Παράλληλα όμως θα συστήσουμε και τακτικό υπερηχογραφικό έλεγχο του εμβρύου κάθε 2 εβδομάδες τόσο για τον έλεγχο της ανάπτυξής του (δεν πρέπει να είναι μεγαλύτερο 3 εβδομάδες από την ηλικία του βάσει ΤΕΡ), όσο και για την εκτίμηση της ποσότητος του αμνιακού υγρού για τον κίνδυνο υδραμνίου.
Αναφέρθηκε πως ο ΣΔΚ αποτελεί σοβαρή απειλή τόσο για την μητέρα όσο και για το έμβρυο. Ετσι μπορεί να εμφανιστούν:
Η θεραπεία του ΣΔΚ γίνεται από εξειδικευμένο Ενδοκρινολόγο. Αυτός προμηθεύει την έγκυο με μηχανάκι μέτρησης σακχάρου και της συστήνει να μετρά επί μία εβδομάδα τη γλυκόζη της νηστική το πρωί και άλλες τρείς φορές την ημέρα μία ώρα μετά τα γεύματα και να καταγράφει τις τιμές.
Ταυτόχρονα της προτείνει ειδική διατροφή με συγκεκριμένο αριθμό γευμάτων.
ΠΡΟΣΟΧΗ!!! Κατά την κύηση δεν επιτρέπονται δίαιτες απώλειας βάρους λόγω αυξημένης παραγωγής κετονών, ουσιών επιβλαβών για τον εγκέφαλο του εμβρύου.
Εάν σε μία εβδομάδα έχει ρυθμιστεί, τότε απλά συνεχίζει ακολουθώντας κατά γράμμα την προτεινόμενη διατροφή με τα συγκεκριμένα γεύματα.
Εάν όχι, θα πρέπει το συντομότερο δυνατό να αρχίσει αγωγή με ινσουλίνη.
Στόχος μας είναι η τιμή της πρωινής γλυκόζης να μην ξεπερνά τα 95 mg/dl και 1 ώρα μετά το γεύμα τα 140 mg/dl.
Το Αμερικανικό Κολλέγιο Μαιευτήρων Γυναικολόγων (ACOG) προτείνει ήπια άσκηση 30 λεπτά την ημέρα, όπως γιόγκα, αργό βάδισμα, αεροβικές ασκήσεις - πιλάτες κ.λ.π σε συνεργασία πάντα με έμπειρους γυμναστές - τριες και λαμβάνοντας σοβαρά υπόψιν το αν γυμναζόταν και πριν την κύηση ή όχι.
Είναι βέβαιον ότι θα αποβεί ωφέλιμο για την έγκυο, πριν ακολουθήσει αγωγή με ινσουλίνη να δοκιμάσει ως εναλλακτική λύση την άσκηση με την ειδική διατροφή. Εάν όμως υπερβαίνουν και πάλι τους γλυκαιμικούς στόχους δεν θα πρέπει να καθυστερήσουν την έναρξη της αγωγής με ινσουλίνη. Εδώ θα πρέπει να καθησυχάσουμε τις γυναίκες για το θέμα της ινσουλίνης, διότι πραγματικά το άκουσμά της προκαλεί πανικό, εξηγώντας τους τα συγκριτικά οφέλη της θεραπείας τόσο για τις ίδιες, όσο και για τα μωρά τους.
Ο ΣΔΚ δεν αποτελεί απαραίτητα και ένδειξη Καισαρικής τομής (ΚΤ). Εάν και εφόσον συντρέχουν κατάλληλες προυποθέσεις για φυσιολογικό τοκετό (ΦΤ), ασφαλώς και μπορούμε να τον προτείνουμε. Διαφορετικά προτιμούμε την ΚΤ κατά την 38η εβδομάδα, ώστε να προστατεύσουμε την ακεραιότητα και την υγεία του εμβρύου.
Εν κατακλείδι, όλες οι έγκυες με ΣΔΚ θα πρέπει να συνειδητοποιήσουν ότι διανύουν κύηση υψηλού κινδύνου και γι’ αυτό θα πρέπει να συνεργάζονται με τους θεράποντες ιατρούς τους με προθυμία για ένα καλό και ευτυχές αποτέλεσμα.
Ολες οι γυναίκες με ΣΔΚ θα πρέπει να επαναλάβουν την καμπύλη σακχάρου με 75 mg γλυκόζης 6 - 12 εβδομάδες μετά τον τοκετό, ανά έτος γλυκόζη νηστείας και ανά 3ετία καμπύλη σακχάρου.
Η αλλαγή τρόπου ζωής και διατροφής, με στόχο τη μείωση του σωματικού βάρους κατά 5 - 10% μετά τον τοκετό και η μέτρια άσκηση τουλάχιστον 30 λεπτών καθημερινά, μειώνουν μέχρι 60% τον κίνδυνο επανεμφάνισης διαβήτη.
Η κύηση αποτελεί μια περίοδο με αυξημένες διατροφικές ανάγκες για την γυναίκα, που οφείλονται αφ’ ενός στην ανάγκη του να υποστηρίξει την ραγδαία ανάπτυξη του εμβρύου και αφ’ετέρου στις αυξημένες διατροφικές ανάγκες της ίδιας. Εκτός αυτού, απαιτείται πρόσληψη βιταμινών και μεταλλικών ιχνοστοιχείων σε μεγαλύτερη ποσότητα, όπως για παράδειγμα φυλλικό οξύ περισσότερο από την διπλάσια ποσότητα και ασβέστιο 50% περισσότερο από ότι απαιτούνταν πριν την κύηση. Παρ’ ότι όμως οι ανάγκες για βιταμίνες και μέταλλα είναι μεγαλύτερες, οι ενεργειακές ανάγκες είναι σχετικά χαμηλές.
Εάν βρίσκεστε σε κατάσταση αρχόμενης εγκυμοσύνης ή εάν σκοπεύετε να μείνετε έγκυος, αφιερώστε λίγο χρόνο να θέστε στον εαυτό σας μερικές ερωτήσεις.
Οι απαντήσεις θα καθορίσουν σε μεγάλο βαθμό τις επιλογές σας όσον αφορά την διατροφή και τον τρόπο ζωής σας κατά την διάρκεια της κυήσεώς σας.
Οι απαντήσεις σας καθορίζουν εάν είστε υπέρβαρη ή έχετε πολύ χαμηλό βάρος. Για να καθοριστεί αυτό είναι χρήσιμο να υπολογισθεί ο δείκτης σωματικής μάζας (ΒΜΙ).
Με βάση τον ΒΜΙ μπορεί να υπολογισθεί το ιδεώδες βάρος, που θα μπορούσατε να πάρετε κατά την διάρκεια της κύησης.
O βαθμός αύξησης βάρους είναι διαφορετικός για κάθε γυναίκα. Πάντως γενικά η αύξηση βάρους είναι μικρή στις 12 πρώτες εβδομάδες. Κατόπιν κατά το 2ο και 3ο τρίμηνο η αύξηση αυτή είναι συνήθως 450 gr την εβδομάδα.
Εάν παίρνετε βάρος πολύ αργά ή καθόλου, χρειάζεται να αυξήσετε την προσλαμβανόμενη ποσότητα τροφής. Ισως να βοηθούσε επίσης το να αυξήσετε την συχνότητα των γευμάτων ή την λήψη τροφών με περισσότερα λιπαρά. Εάν παίρνετε πολύ βάρος εξετάστε την ποιότητα των προσλαμβανομένων τροφών. Εάν τρώτε αρκετά γλυκά ή λιπαρά αντικαταστήστε τα με φρούτα, λαχανικά, δημητριακά και όσπρια. Παρ’ όλ’αυτά, εάν πιστεύετε πως η διατροφή σας είναι σωστή, αυξήστε την σωματική σας άσκηση, αφού συμβουλευθείτε τον γιατρό σας. Κατά το 2ο και 3ο τρίμηνο συστήνουμε την επιπλέον λήψη 300 θερμίδων.
Εάν συνηθίζετε να παίρνετε πρωινό ή/και γεύμα θα πρέπει να συνειδητοποιήσετε ότι δεν μπορείτε να τρώτε την απαιτούμενη ποσότητα τροφής σε 2 ή 3 γεύματα. Να ξέρετε επίσης ότι οι μακράς διάρκειας νηστείες δεν κάνουν καλό στα μωρά. Μικρά συχνά γεύματα, απλά, όπως ένα μπώλ δημητριακά, γιαούρτι, και φρούτα, φυστικοβούτυρο και κράκερς ή ξηροί καρποί είναι τα προτεινόμενα.
Η ποιότητα της διατροφής σας κατά την διάρκεια της κυήσεως καθορίζεται και από την περιεκτικότητά της σε απαραίτητα συστατικά, όπως αναφέρονται στον κάτωθι πίνακα, καθώς και οι συνιστώμενες ποσότητες και οι πηγές προέλευσης αυτών.
Γνωρίζοντας λοιπόν τα απαραίτητα στοιχεία, κρίνουμε σημαντικό το να ξέρουμε ποιες τροφές τα περιέχουν, όπως αναφέρονται στον κάτωθι πίνακα.
Μέτριες και μεγάλες ποσότητες αλκοόλ κατά την κύηση μπορεί να προκαλέσουν το σύνδρομο του αλκοολικού εμβρύου, που εμφανίζει διανοητική καθυστέρηση και διαταραχές ανάπτυξης. Ακόμη και 1 - 2 αλκοολούχα ποτά ημερησίως, αυξάνουν τον κίνδυνο αποβολής και γέννησης χαμηλού βάρους νεογνών. Καλό λοιπόν θα ήτο να αποφεύγεται η κατάχρηση αλκοόλ κατά την διάρκεια της κυήσεως.
Το κάπνισμα ενοχοποιείται για πρόωρο τοκετό και γέννηση λιπoβαρών νεογνών.
Η καφεΐνη δεν ανιχνεύεται στο εμβρυικό αίμα σε τόσο μεγλαλες συγκεντρώσεις όσο στο μητρικό αίμα, παρ’όλ’αυτά ενοχοποιείται για διάφορα προβλήματα στην κύηση. Συνεπώς είναι συνετό να αποφεύγεται ο καφές, το τσάι και τα ποτά τύπου cola.
Η πρωινή ναυτία αποτελεί το πλέον σύνηθες σύμπτωμα κατά την διάρκεια της κυήσεως.Κάθε γυναίκα έχει και τις δικές της ιδέες για την αντιμετώπισή της.
Παραθέτουμε κάποιες προτάσεις, που πιθανόν να σας βοηθήσουν.
Η δυσκοιλιότητα είναι άλλο ένα κοινό σύμπτωμα κατά την κύηση, που οφείλεται σε ορμονολογικές μεταβολές, την καθυστερημένη προώθηση των τροφών από το πεπτικό σύστημα, αλλά επιδεινώνεται και από την λήψη σιδήρου και ασβεστίου. Η λήψη λαχανικών ανακουφίζει αισθητά, λόγω των περιεχομένων ινών, αλλά,εάν αποτελεί πρόβλημα, μπορείτε να λαμβάνετε αρκετές ποσότητες υγρών, να βαδίζετε καθημερινά, να τρώτε αποξηραμένα φρούτα καθώς και φρούτα, λαχανικά και δημητριακά.
Συμπερασματικά μπορούμε να πούμε ότι σε μεγάλο βαθμό η καλή έκβαση της κυήσεως εξαρτάται και από το προσλαμβανόμενο βάρος της μητέρας. Καθώς το σώμα σας προετοιμάζεται για τον θηλασμό, καταβολίζει λιπαρά με σκοπό να εξοικονομήσει ενέργεια για την παραγωγή γάλακτος. Έτσι λοιπόν ο έλεγχος του προσλαμβανόμενου βάρους της μητέρας με σωστή διατροφή και άσκηση αποτελεί κύρια προτεραιότητα κάθε εγκύου.
Η μέτρηση της β-hCG γίνεται λίγες ημέρες μετά την καθυστέρηση της περιόδου, αν ο κύκλος σας είναι σταθερός. Επαναλαμβάνεται σε 48 ώρες, ώστε να δούμε αν η τιμή διπλασιάζεται. Φέρτε και τις δύο μετρήσεις στην πρώτη επίσκεψη.
Μετά τους πρώτους ελέγχους, κάθε μήνα μέχρι την 32η εβδομάδα. Από εκεί και πέρα, κάθε δύο εβδομάδες μέχρι τον τοκετό. Σε κάθε επίσκεψη φέρνετε τα αποτελέσματα των εξετάσεων που σας έχουμε προτείνει. Αν κάτι σας ανησυχεί ενδιάμεσα, επικοινωνήστε μαζί μας.
Θρομβοφιλία είναι η τάση του οργανισμού να σχηματίζει θρόμβους, και ο έλεγχος έχει θέση όταν υπάρχει ιστορικό θρόμβωσης σε εσάς ή σε στενό συγγενή, ή επανειλημμένες απώλειες κύησης. Αν το αποτέλεσμα είναι θετικό, η αντιμετώπιση γίνεται με αντιπηκτική αγωγή. Συζητήστε το ιστορικό σας στην πρώτη επίσκεψη.
Εξαρτάται από τον δείκτη μάζας σώματος που είχατε πριν την κύηση. Στις πρώτες 12 εβδομάδες η αύξηση είναι μικρή, και στη συνέχεια συνήθως 150–200 γραμμάρια την εβδομάδα. Αν παίρνετε βάρος πολύ αργά ή πολύ γρήγορα, το συζητάμε στην επόμενη επίσκεψη και προσαρμόζουμε τη διατροφή.
Το καρδιοτοκογράφημα γίνεται στο τρίτο τρίμηνο όταν υπάρχει ένδειξη. Τέτοιες ενδείξεις είναι η μειωμένη ανάπτυξη ή οι μειωμένες κινήσεις του εμβρύου, η υπέρταση ή η προεκλαμψία, ο σακχαρώδης διαβήτης, η κύηση που ξεπερνά τις 40 εβδομάδες, η ηλικία άνω των 35 ετών και το ιστορικό ενδομήτριου θανάτου. Αν νιώσετε ότι το μωρό κινείται λιγότερο, ενημερώστε μας.