Εξετάσεις για το ζευγάρι

Η υπογονιμότητα σχετίζεται εξίσου με τη γυναίκα και με τον άνδρα. Γι’ αυτό δεν ελέγχουμε πρώτα τη γυναίκα εξαντλητικά και μετά τον άνδρα. Οι εξετάσεις των δύο προχωρούν παράλληλα, ώστε να μη χάνεται χρόνος. Πολλές φορές η αιτία είναι ένα μικρό πρόβλημα, στον έναν ή στον άλλο, που εντοπίζεται με απλές εξετάσεις.

Για τον άνδρα, ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας κατατάσσει τις εργαστηριακές εξετάσεις του σπέρματος σε τρεις κατηγορίες: τις βασικές (σπερμοδιάγραμμα και αντισπερματικά αντισώματα), τις προαιρετικές (βιοχημικός έλεγχος του σπερματικού υγρού, καλλιέργεια σπέρματος, δοκιμασία ζωτικότητας) και τις ερευνητικές, που γίνονται σε ειδικές περιπτώσεις. Ξεκινάμε πάντα από τις βασικές.

Στη γυναίκα η διερεύνηση ακολουθεί τα πιθανά αίτια. Ελέγχουμε αν γίνεται κανονικά ωορρηξία και αν υπάρχει ορμονική διαταραχή, όπως το σύνδρομο πολυκυστικών ωοθηκών. Ελέγχουμε τη μήτρα για ινομυώματα ή συγγενείς ανωμαλίες, όπως το διάφραγμα, και τις σάλπιγγες για απόφραξη μετά από φλεγμονή. Η διακολπική υπερηχογραφία και η υστεροσαλπιγγογραφία, μια ακτινογραφία της μήτρας και των σαλπίγγων με σκιαγραφικό, είναι οι βασικές απεικονιστικές εξετάσεις για τα δύο τελευταία.

Ανάλογα με το ιστορικό, ο έλεγχος μπορεί να επεκταθεί σε ενδομητρίωση, συμφύσεις από παλαιότερες εγχειρήσεις ή φλεγμονές, και ανοσολογικά αίτια. Ποιες εξετάσεις χρειάζονται και με ποια σειρά αποφασίζεται μαζί σας στην πρώτη επίσκεψη.

Το σπερμοδιάγραμμα είναι η πιο βασική εξέταση του σπέρματος. Περιλαμβάνει δύο μέρη. Στη μακροσκοπική εξέταση εκτιμώνται ο όγκος, το χρώμα, ο χρόνος ρευστοποίησης, η γλοιότητα και το pH. Στη μικροσκοπική εξέταση μετρώνται ο αριθμός των σπερματοζωαρίων, η κινητικότητά τους, η μορφολογία τους, τυχόν συγκολλήσεις και η παρουσία άλλων κυττάρων, όπως λευκά αιμοσφαίρια. Κάθε παράμετρος συγκρίνεται με τις τιμές αναφοράς του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας.

Οι όροι που θα δείτε στο αποτέλεσμα έχουν απλή σημασία. «Ολιγοσπερμία» σημαίνει χαμηλή συγκέντρωση σπερματοζωαρίων. «Ασθενοσπερμία» σημαίνει ότι λίγα κινούνται προωθητικά. «Τερατοσπερμία» σημαίνει ότι οι φυσιολογικές μορφές είναι λιγότερες από το αναμενόμενο. «Αζωοσπερμία» σημαίνει ότι δεν βρέθηκαν καθόλου σπερματοζωάρια στο δείγμα. Όταν η κινητικότητα είναι πολύ χαμηλή, γίνεται δοκιμασία ζωτικότητας, που δείχνει πόσα από τα ακίνητα σπερματοζωάρια είναι ζωντανά.

Αν το σπερμοδιάγραμμα το ζητά, ακολουθούν οι προαιρετικές εξετάσεις. Ο βιοχημικός έλεγχος του σπερματικού υγρού δείχνει πώς λειτουργούν ο προστάτης, οι σπερματοδόχοι κύστεις και οι επιδιδυμίδες, οι αδένες που παράγουν το υγρό. Η καλλιέργεια ελέγχει για μικρόβια, μυκόπλασμα, ουρεόπλασμα και χλαμύδια, γιατί η παρουσία τους επηρεάζει ιδίως την κινητικότητα των σπερματοζωαρίων.

Το δείγμα δίνεται μετά από αποχή 1 έως 7 ημερών, με αυνανισμό στο εργαστήριο, σε γυάλινο δοχείο με ευρύ στόμιο. Τα πλαστικά δοχεία αποφεύγονται. Εναλλακτικά, η συλλογή μπορεί να γίνει στο σπίτι, κατά τη σεξουαλική επαφή, με ειδικό προφυλακτικό. Τα κοινά προφυλακτικά και η διακεκομμένη συνουσία δεν ενδείκνυνται, γιατί χάνεται το πρώτο τμήμα του σπέρματος, που περιέχει τα περισσότερα σπερματοζωάρια.

Αν το δείγμα συλλεχθεί στο σπίτι, πρέπει να φτάσει στο εργαστήριο μέσα σε 30 έως 60 λεπτά. Στη διαδρομή αποφεύγονται οι ακραίες θερμοκρασίες, κάτω από 20 και πάνω από 40 βαθμούς. Ο πιο απλός τρόπος είναι να μεταφέρεται το δοχείο σε εσωτερική τσέπη, κοντά στο δέρμα.

Για την αρχική εκτίμηση χρειάζονται τουλάχιστον δύο δείγματα, με απόσταση όχι μικρότερη από 7 ημέρες και όχι μεγαλύτερη από 3 μήνες. Αν τα δύο αποτελέσματα διαφέρουν σημαντικά, εξετάζονται πρόσθετα δείγματα. Ένα μόνο σπερμοδιάγραμμα δεν αρκεί για συμπέρασμα.